( 1 ) « فتوحات الشام » كه حاجى خليفه قبلا از آن ياد كرده است يكى است و نويسندهء هر دو كتاب نيز يك تن است كه ابو محمّد احمد بن اعثم باشد و ياقوت نيز او را به همين نام خوانده و به لقب پدرش كه بدان شهرت دارد يعنى « اعثم » نسبت داده است . پس كنيهء او تصحيف شده است ، « ابو محمّد » را « محمّد » پنداشته او را به نام پدرش على معروف به « اعثم » نسبت داده‌اند . نويسندگان دايرة المعارف اسلامى نيز متوجّه اين تصحيف نشده او را « محمّد » ناميده‌اند . اين تصحيف در نام نويسنده ، قديمى است و از روزگار مترجم پديد آمده است . گر چه فضل تقدّم در خصوص تحقيق جامع « كتاب الفتوح » با شيخ آغابزرگ است ، در اين تحقيق ، بسيارى از مطالب دربارهء نويسنده ، مترجم ، وزير خوارزمشاهيان كه مقدّمات ترجمهء كتاب حاضر را آماده كرده است ، اصل كتاب ، و بخشى از اصل كتاب كه متضمّن شرح فتوحات اسلام و وقايع و حوادث دوران خلفاى راشدين و حسنين ( ع ) است و اينك در دسترس علاقه‌مندان قرار مىگيرد ، چنان كه بايد و شايد روشن نيست . لذا مطالبى هر چند ناقص در مورد مشخّصات مؤلّف و اختلاف نظر در نام وى ، مطالبى در خصوص مترجم متن فارسى ، و نيز مطالبى در مورد « مخدوم مترجم » كه تاكنون دستگير مصحح شده - با آرزوى اينكه اين كار كوچك مقدّمهء تلاشى باشد عالمانه از سوى محققان فاضل در جهت كشف نكات تاريك اين كتاب گرانقدر - تقديم مىشود . ابن اعثم كيست ؟ ابو محمّد احمد بن على اعثم كوفى الكندى ( متوفى 314 ه . ق . / 926 م . ) محدّث ، شاعر ، و مورّخ شيعى بزرگ قرن سوم و چهارم هجرى است . عدم اطّلاع دقيق از زادگاه و تاريخ تولّد و زندگانى وى به حدّى است كه حتّى در نام و نسب وى اختلاف كرده برخى نامش را احمد و برخى نيز محمّد آورده‌اند . همچنين لفظ « اعثم » را كه لقب پدر او بوده است گاهى دربارهء خود « ابن اعثم » به كار برده‌اند . از ميان منابع قديمى تنها « معجم الادباء » ياقوت حموى ( 2 / 231 ) است كه اشاره‌اى مختصر به شرح حال وى كرده و بعد از او ابن حجر عسقلانى در « لسان الميزان » ( 1 / 138 ) گفته‌هاى ياقوت را نقل كرده است .